Ośmiornice, bo o nich mowa, po dokładniejszym zbadaniu DNA okazały się orgamizami tak bardzo różniącymi się od innych na Ziemi, że naukowcy uznali je za ziemskich „kosmitów”. Już od dawna cieszyły się opinią stworzeń „nie z tego świata” choćby ze względu na swoją niezwykłą budowę: pokryte ssawkami macki, zdolność do zmiany koloru skóry, dobry wzrok, aż trzy serca czy zdolność do regeneracji utraconych kończyn. Jak to wygląda dokładniej, czy naprawdę różnią się od nas tak bardzo?

 

Naukowcy opierają swoje badania na ośmiornicy kalifornijskiej. Odkryli wyjątkowe cechy genetyczne, które mogły doprowadzić do ewolucji np. złożonego układu nerwowego czy zdolności kamuflażu. Pierwszy odczytany pełny zapis kodu genetycznego tych stworzeń uderza poziomem złożoności – pod względem genetycznym ośmiornica liczy 33 tysiące białek kodujących, co sprawia, że jest nawet bardziej złożona niż człowiek. DNA ośmiornicy jest bardzo uporządkowane, posiada jednak wiele tzw. „skaczących genów”, które potrafią się przemieszczać w genomie. Genetycznie ośmiornica wydaje się zupełnie odmienna od innych stworzeń na Ziemi, w czym jeszcze objawia się jej niepowtarzalność?

 

Budowa stworzenia

Należy do głowonogów, a jej ciało składa się z dużej głowy i ośmiu macek, które połączone są cienką membraną i mają od jednej do trzech rzędów przyssawek. U dorosłych osobników w sumie jest ich około 200, z czego każde ma siłę przyciągania 100 gram. Ma trzy serca – jedno odpowiada głównie za pompowanie błękitnej krwi po całym organizmie, a dwa pozostałe przepychają ją przez skrzela. Niektóre bywają toksyczne, np. ośmiornica niebieska zamieszkująca zachodnie wybrzeża Pacyfiku należy do najbardziej trujących zwierząt morskich. Ze względu na brak kości mogą zmieniać kształt – niektóre potrafią leżeć płasko przy dnie niczym płaszczki, a potem przeciskać się przed okrągły otwór o średnicy 6 cm. Ponadto posiadają niezwykłą zdolność zmiany barwy. Ich skóra zawiera wiele pigmentów, które zmieniają się pod wpływem impulsu z centralnego układu nerwowego. Tak na przykład normalnie ich ciało ma kolor brązowy, gdy się boją zmieniają go na biały, natomiast polując rumienią się. U tych stworzeń bardzo dobrze rozwinął się mózg, który znajduje się wokół przełyku i ma kształt obwarzanka. Rozpoznaje dźwięki, a także zawiera wiele kubków smakowych na swoich mackach – jak widać, stworzenie ma dość skomplikowaną budowę.

 

Obca genetycznie

Naukowcy przebadali 12 różnych tkanek i odkryli setki genów specyficznych tylko dla ośmiornicy, których nie znaleziono u żadnego innego zwierzęcia. Wiele z tych genów aktywnie uczestniczy w tworzeniu np. mózgu, przyssawek czy skóry. Według badaczy cały genom tego niezwykłego gatunku składa się z aż 2,7 miliardów par zasad (chemicznych jednostek DNA). Genom ośmiornic jest nieco krótszy niż ludzki, a mimo to zawiera więcej genów. Charakterystyczną cechą dla tych zwierząt jest zdolność do przetasowania genów. Większość zwykłych ziemskich stworzeń grupy genów odpowiedzialne za podobne funkcje ma położone blisko siebie, natomiast u ośmiornicy są one rozproszone w całym genomie. Obrazowo można powiedzieć, że wygląda to tak, jakby „umieścić genom w blenderze i wszystko wymieszać”.

 

Nieprzeciętna inteligencja

Ośmiornica wyróżnia się także wysoką inteligencją w rozwiązywaniu problemów, o czym świadczy, że dobrze radzi sobie ze skomplikowanymi zamknięciami. Na przykład ośmiornica zamknięta w słoiku bez problemu z niego wyjdzie. Jeśli ośmiornica pokona swój strach, zaczyna bawić się z człowiekiem. Potrafi ściągnąć nurkowi część jego ekwipunku. Jest bardzo ciekawska, jeśli pokaże się jej, jak otworzyć butelkę czy słoik, zrobi to sama. Były też przypadki odkręcenia słoika od środka! Potrafi bawić się w kostkę Rubika, co zostało pokazane podczas eksperymentów, których celem było określenie czy ośmiornice mają dominujące kończyny. Na marginesie, odpowiedź brzmi: mają. Ich dominującą kończyną jest ta przy dominującym oku. Pokonują labirynty szybciej niż szczury, w przyrodzie zawsze wracają do swoich schronień, gdzie dodatkowo zasłaniają się innymi przedmiotami. Czasem nawet przykrywają się miskami czy łupinami kokosów. Potrafią bez problemów uczyć się przez obserwacje. Jedna z nich została nawet wyszkolona w obsłudze aparatu – w Nowej Zelandii inteligencja ośmiornicy została wykorzystana do nauki robienia zdjęć. Głowonóg Rambo robi zdjęcia swojej publiczności. Aparat ośmiornicy umieszczono w dodatkowej obudowie, która pomaga zwierzęciu w wykonywaniu zadania. Kiedy przed akwarium zbierają się zwiedzający, ośmiornica podpływa do aparatu i robi im zdjęcie. W ten sposób również zarabia na swój ośrodek, bo zdjęcie kosztuje 2 dolary. Do nauczenia Rambo sztuczki z aparatem wystarczyły tylko trzy próby, czyli bardzo niewiele. Niestety krótko żyją – od pół roku do pięciu lat. Żyją samotnie, a to oznacza, że wszystkich umiejętności uczą się na bieżąco w ciągu życia. Może gdyby żyły dłużej, stworzyłyby własną cywilizację?

 

Artykuł autorstwa Joanny Marii Więckowskiej ukazał się w Miesięczniku Studentów Politechniki Wrocławskiej ŻAK.